12
Kwietnia
2018

Od lunety Galileusza…wystawa

A cóż piękniejszego nad niebo, które przecież ogarnia wszystko co piękne. (…) A zatem, jeżeli godność nauk mamy oceniać według ich przedmiotu, to bez porównania najprzedniejszą z nich będzie ta, którą nazywają astronomią…

Mikołaj Kopernik

Muzeum Zamek w Oświęcimiu zaprasza na wystawę czasową przygotowaną przez Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie pt. „Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych”. Ekspozycja prezentuje 400 lat ewolucji lunety i teleskopu – od narzędzia pozwalającego na obserwację nowych zjawisk na niebie do precyzyjnego przyrządu pomiarowego.

Otwarcie wystawy w dniu 12 kwietnia o godzinie 17.00, rozpocznie wykład Marcina Banasia „Obserwacje nieba i ich wpływ na poglądy człowieka dotyczące budowy Wszechświata”, a następnie odbędzie się kuratorskie oprowadzanie po wystawie.

Zwiedzając ekspozycję zobaczymy historyczne lunety i teleskopy, a także obrazy, grafiki oraz druki ilustrujące zmiany wyglądu oraz metod prowadzenia obserwacji astronomicznych w ciągu minionych czterech wieków. Wystawa wzbogacona będzie o instalacje interaktywne pozwalające zwiedzającym na lepsze zrozumienie zasad działania oraz sposobu użycia teleskopów.

W przestrzeni wystawy zaplanowaliśmy warsztaty edukacyjne, skierowane do uczniów szkół podstawowych, które odbędą się od 14 – 18 maja – więcej informacji oraz zapisy grup szkolnych przedstawimy bliżej terminu zajęć.

Wystawę „Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych” będzie można zwiedzać w Muzeum Zamek do 24 czerwca br.

Nota z historii

Na długo przed wynalezieniem lunety ludzie spoglądali w niebo, obserwowali gwiazdy i planety. Instrumenty jakich wtedy  używano miały konstrukcje opartą o pomiar kąta.

Do początków siedemnastego wieku nie znano jeszcze lunety. Obserwacje prowadzone były gołym okiem przez układ dwóch przezierników.

Pierwsze doniesienia o przyrządzie, zwanym obecnie lunetą pochodzą z 1608 roku z Holandii. Historia nie zanotowała nazwiska wynalazcy. Za potencjalnych twórców lunety uznawani są obecnie trzej wytwórcy okularów: Zacharias Jansen, Hans Lippershey i Jacob Metius.

Rozwój i popularność przyrząd ten zawdzięcza Galileuszowi, który latem 1609 roku zbudował własną lunetę, w ciągu kilku miesięcy znacznie ją udoskonalił i rozpoczął obserwacje nieba.

Luneta była pierwszym przyrządem w dziejach nauki, który pozwolił na obserwację rzeczy nie poddających się bezpośredniemu poznaniu zmysłowemu.

Zaledwie kilka lat po opublikowaniu przez Galileusza dzieła Sidereus Nuncius do kolegium jezuickiego w Kaliszu przybył nowy nauczyciel matematyki, pochodzący z Mons (obecnie w Belgii) Karol Malapert. Wraz ze swymi polskimi uczniami rozpoczął w 1613 roku obserwacje astronomiczne.

W Krakowie w siedemnastym wieku również prowadzono badania astronomiczne. W gronie profesorów Akademii Krakowskiej znajdowało się trzech uczonych, prawnik Stanisław Pudłowski i matematycy Jan Brożek i Wojciech Strażyc.

Najsłynniejszym polskim astronomem XVII wieku był gdańszczanin Jan Heweliusz. Na dachach swych kamienic założył jedno z pierwszych obserwatoriów astronomicznych. Heweliusz sam konstruował  instrumenty astronomiczne, w tym lunety. Prowadził systematyczne obserwacje astronomiczne przez blisko 50 lat.

Początkowo lunety używano tylko jako przyrządu obserwacyjnego, ale jeszcze w XVII wieku zaczęto konstruować dodatkowe przyrządy które umożliwiły przekształcenie lunety w przyrząd pomiarowy.

W XVIII wieku udoskonalona została optyka lunet. Pod koniec XIX wieku zbudowana została luneta wyposażona w obiektyw o średnicy 1 metra. Osiągnięta została bariera możliwości technicznych. W połowie XIX wieku w astronomii zastosowano nowy wynalazek – fotografię.

Minęła już era, w której astronom dokonywał nowych odkryć spoglądając na niebo przez okular teleskopu. Obecnie najczęściej dokonuje ich siedząc wygodnie w fotelu, przed monitorem komputera. Sam teleskop, który wykonał analizowane zdjęcia lub pomiary może znajdować się na innym kontynencie lub nawet w przestrzeni kosmicznej. W XXI wieku najważniejsze teleskopy budowane są z dala od świateł cywilizacji, w miejscach, które zapewniają doskonałe warunki do obserwacji i dużą ilość pogodnych nocy – wysoko w górach Ameryki Południowej czy na Hawajach, albo są wysyłane w przestrzeń kosmiczną.