24
Listopada
2019

Z historią w terenie

Nawiązaniem do wystawy czasowej „Nikt nie wierzył…a jednak wojna” i tegorocznych obchodów 80 rocznicy wybuchu II wojny światowej, zapraszamy na cykl spotkań i wykładów przygotowany w ramach projektu historycznego „CZAS WOJNY 1939 – 1945”. Przedstawimy wydarzenia i zagadnienia związane z II wojną światową na terenie ziemi oświęcimskiej.

Najbliższe spotkanie to wykład dr Lucyna Filip  pt. „Społeczność żydowska w Oświęcimiu”. Spotkanie odbędzie się 14 listopada 2019 r. o g. 17.00. (wstęp wolny).

WYCIECZKA – Z HISTORIĄ W TERENIE – Bitwa pod Wyrami

W ramach projektu proponujemy udział w lekcji terenowej, ukazującej mniej znany epizod w czasie wojny obronnej – bitwę pod Wyrami. W bitwie tej brał udział także II batalion 73 Pułku Piechoty, stacjonujący w oświęcimskich koszarach. W walkach poległ jego dowódca płk Władysław Kiełbasa.

Spotkanie odbędzie się 24 listopada 2019 (niedziela) w godzinach 10.00 -15.00.

Koszt: 15 zł (obejmuje transport i ubezpieczenie).

Zapisy: przyjmuje sekretariat Muzeum pod nr tel. 33 842 44 27 (do dnia 15.11.2019).

ProwadzenieArkadiusz Dominiec (właściciel Muzeum Śląskiego Września 1939 r. w Tychach, członek grupy Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej 73 Pułk Piechoty).

PROGRAM:

– Zwiedzanie Muzeum Śląskiego Września 1939 r. w Tychach, przejazd w pobliże Pomnika Pamięci Żołnierzy Września 1939 r. w Gostyni oraz zwiedzanie Polskiego Schronu Bojowego „Sowiniec”.

– Lekcja w terenie: wrzesień 1939 r. na Górnym Śląsku i w Oświęcimiu, historia 73 Pułku Piechoty, bitwa pod Wyrami (szczegółowy przebieg, charakterystyka stron walczących, skutki).

W przypadku braku wystarczającej ilości chętnych wydarzenie zostanie odwołane.


Muzeum Śląskiego Września 1939 r. w Tychach – powstało w 2013 r. z inicjatywy prywatnej, poświęcone wojnie obronnej na Śląsku we wrześniu 1939 r., ukazuje wiele unikatowych eksponatów i pamiątek.

Schron Bojowy „Sowiniec” to najbardziej wysunięty na południe obiekt wchodzący w skład Obszaru Warownego „Śląsk”. Przed wybuchem II wojny światowej budowa schronu nie została ukończona, mimo to wykorzystywano go do obrony terytorium w czasie kampanii wrześniowej. Obiekt został odtworzony z inicjatywy Stowarzyszenia na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium”. Corocznie odbywa się w jego pobliżu inscenizacja historyczna poświęcona bitwie wyrskiej z udziałem rekonstruktorów.

 


Nota z historii

BITWA POD WYRAMI  – Po zakończeniu mobilizacji 73 Pułk Piechoty stanowił odwód Grupy Operacyjnej „Śląsk” ze składu Armii „Kraków”. W dniu 1 września 1939 r. pododdziały pułku początkowo pozostawały w rejonach uprzednio nakazanej dyslokacji. Dopiero w związku z nadchodzącymi informacjami o trudnej sytuacji na froncie, dowódca Grupy Operacyjnej gen. bryg. Jan Jagmin-Sadowski zadecydował, aby większą część 73 pp. skierować bliżej zagrożonego terenu w okolicy Tychów i Żwakowa. Za organizację polskiej obrony w tym rejonie odpowiadał dowódca oświęcimskiego II batalionu 73 pp. – ppłk Władysław Kiełbasa. Przez całą noc koncentrowano siły wyznaczone do porannego natarcia. W ataku planowano wykorzystać 54 Pociąg Pancerny „Groźny” kpt. Jana Rybczyńskiego, kierując ogniem artylerii.

Bitwa o las wyrski pomiędzy Gostynią a Żwakowem zaczęła się wczesnym rankiem 2 września. Pierwszy sygnał do walki dała niemiecka artyleria, rozpoczynając o godz. 5.30 silny ostrzał. W jego wyniku polska piechota zaczęła odnosić duże straty. Po walkach I i III batalionu 73 pp., poważną walkę stoczył oświęcimski II batalion. W wyniku otrzymanych rozkazów batalion ten miał dokonać silnego uderzenia, aby przywrócić pierwotne położenie pod Wyrami.

W trakcie dochodzenia czołowych kompanii na odległość szturmową zginął dowódca II batalionu ppłk Władysław Kiełbasa. Jego śmierć przeszła do legendy walk o Śląsk. Świadek tego wydarzenia oficer 23 pal por. Lucjan Kościelski opisywał: „[…] Ppłk Kiełbasa odszedł na lewo, skosem przez pole w kierunku Wyr na odległość około 50 metrów ode mnie. W tym momencie ciężka artyleria niemiecka otworzyła silny ogień. Jeden z pocisków wybuchł w miejscu, gdzie w promieniu rażenia znajdował się ppłk Kiełbasa. Odłamek granatu trafił pułkownika w głowę. Znajdujący się w pobliżu jego żołnierze niezwłocznie do niego pobiegli, widząc, co się stało. Zaczęli wołać: ‹‹Sanitariusze! Nosze do przodu! Pułkownik zabity!››.

Informacja o śmierci dowódcy wywołała bitewny szał wśród szeregów. Komendę objął jeden z podległych oficerów, mobilizując szeregi do natarcia, które okazało się decydujące. Wyparto siły niemieckie z Wyr, zwyciężając, mimo sporych strat. Prócz ppłk. Kiełbasy w walce poległ również ppor. Witold Idźkowski. Duże straty poniosła także kadra oficerska. Ogółem w walce poległo 88 żołnierzy polskich. Poważnie osłabione stały się siły nieprzyjaciela. Wśród zabitych i wziętych do niewoli znalazło się ok. 100 oficerów, podoficerów i szeregowych niemieckich. Dokładana liczba zmarłych w wyniku odniesionych ran nie jest znana. Dowodzenie II batalionu przejął por. Witold Gawdzik, dotychczasowy adiutant.

Wieczorem 2 września Naczelny Wódz marszałek Edward Rydz Śmigły wydał rozkaz opuszczenia pasa umocnień Obszaru Warownego „Śląsk” i skierowania sił na wschód. Bój o Wyry stał się symbolem uwieńczenia walk oddziałów polskich w obronie Górnego Śląska.

Fotografie ze zbiorów Muzeum Śląskiego Września 1939 r. – II Batalion 73 Pułku Piechoty.